Wetenschappers Universiteit Utrecht ervaren minder academische vrijheid
Medewerkers van de Universiteit Utrecht (UU) ervaren minder vrijheid bij het doen van onderzoek en het publiceren van hun resultaten dan in 2023. Dat blijkt uit een recent onderzoek van de Utrecht Young Academy naar de academische vrijheid binnen de universiteit.
Afname in ervaren vrijheid
Het onderzoek, uitgevoerd in 2023 en 2025, richtte zich op drie kerngebieden: onderwijs, onderzoek en het delen van wetenschappelijke bevindingen. Hoewel de beleving rondom het geven van onderwijs stabiel is gebleven, zien de onderzoekers een statistisch significante daling op de andere vlakken. De ervaren vrijheid om onderzoek uit te voeren zakte op een schaal van 1 tot 10 van een 7,8 naar een 7,2. Voor het publiceren van werk daalde de score van circa 8,0 naar 7,4.
Opvallend is dat academische vrijheid door de medewerkers juist als belangrijker wordt bestempeld dan twee jaar geleden. De deelnemers wijzen in hun toelichtingen vaker op de invloed van maatschappelijke en politieke druk van buitenaf.
Drempel bij publieke communicatie
Er is een duidelijk contrast merkbaar tussen de interne en externe omgeving. Binnen de universiteit voelen wetenschappers zich redelijk vrij om gevoelige onderwerpen te bespreken met collega’s of leidinggevenden. Zodra zij echter naar buiten treden, neemt die ervaren vrijheid af. Met name bij sociale media voelen wetenschappers zich het minst vrij, gevolgd door traditionele media.
De Utrecht Young Academy wijst erop dat dit zorgelijk is, aangezien de Universiteit Utrecht sterk inzet op ‘open science’ en het breed delen van kennis. De onderzoekers adviseren de universiteit dan ook om personeel meer ondersteuning te bieden bij het naar buiten brengen van onderzoeksresultaten.
Verschillen in ervaring
Niet alle medewerkers ervaren de druk op dezelfde manier. Zo rapporteren jongere onderzoekers en niet-Nederlandse werknemers op verschillende onderdelen lagere scores dan hun collega’s in hogere functies of met een Nederlandse achtergrond.
De onderzoekers nuanceren de resultaten wel door te wijzen op de omvang van de peiling. In 2025 deden 129 medewerkers mee, tegenover 287 in 2023. Hoewel de academische vrijheid aan de universiteit volgens de organisatie in grote lijnen overeind blijft, benadrukt de academie het belang van nauwlettende monitoring van deze ontwikkelingen.
Bron: DUIC