Waarom Utrecht onlosmakelijk verbonden is met Sint-Maarten
Wie goed oplet, ziet in de regio Utrecht de hand van Sint-Maarten overal terug: van de iconische stadsvlag en de Domtoren tot de jaarlijkse lampionnentocht. Hoewel de bekende heilige nooit een voet zette in de Domstad, drukt zijn nalatenschap al eeuwenlang een onuitwisbaar stempel op het Utrechtse erfgoed.
Van Romeins legerofficier tot bisschop
De man achter de eeuwenoude traditie werd rond het jaar 317 geboren als Sanctus Martinus. Omdat het in die tijd gebruikelijk was dat zonen van legerleiders in de voetsporen van hun vader trachtten te treden, diende hij als officier in het Romeinse leger. Volgens Els Rose, hoogleraar middeleeuws Latijn aan de Universiteit Utrecht, ging dat tegen zijn eigen wil in. Zijn vader, een strenge persoonlijkheid, vernoemde hem naar de Romeinse oorlogsgod Mars.
Toch wist Maarten een eigen koers te varen. Zijn legendarische status dankt hij aan het moment waarop hij zijn officiersmantel met een zwaard in tweeën deelde om een naakte, arme verschoppeling te helpen. Kort daarna bekeerde hij zich tot het christendom en groeide hij uit tot een van de meest invloedrijke bisschoppen van zijn tijd. In haar boek Het Wonder van Sint-Maarten, dat open access te lezen is, duikt Rose dieper in deze geschiedenis. Meer publicaties van haar hand zijn te vinden via deze overzichtspagina van haar onderzoek.
Hoe de heilige naar de Domstad kwam
Dat Sint-Maarten zo diep geworteld is in de Utrechtse cultuur, heeft alles te maken met de vroege machtswisselingen in de regio. Na het verdwijnen van het Romeinse bestuur namen Frankische vorsten de teugels in handen. Zij vereerden Maarten als hun beschermheilige en schreven hun militaire successen aan hem toe. Via de door de paus gestuurde Engelse zendeling Willibrord, die steun kreeg van de Frankische koning Pippijn, belandde de verering in de streek. Willibrord bouwde in 695 een kerk op de fundamenten van het Romeinse fort Trajectum aan de Rijn – het huidige Domplein – en vernoemde deze naar de heilige.
Een hardnekkig misverstand is overigens dat Maarten zijn mantel zou hebben gedeeld bij een Utrechtse stadspoort. In werkelijkheid vond die ontmoeting plaats in het Noord-Franse Amiens; Maarten reisde zelf nooit zo ver noordwaarts. Toch noemt Rose dit een prachtig misverstand, omdat het juist onderstreept hoe diep de band met de stad inmiddels is gesleten.
Een tijdloos symbool in de stad
Wie door de stad loopt, komt de barmhartige ridder op elke hoek tegen. Het rood-witte stadswapen is volgens overlevering een verwijzing naar de rode mantel en het witte onderkleed. Ook de Domkerk draagt officieel de naam Sint-Maartenskathedraal en het bekende windvaantje op de Domtoren toont de ridder te paard.
Volgens Rose spreekt het gedachtegoed van de heilige nog altijd tot de verbeelding, ook ver buiten de kerkelijke kringen. Stadsbestuurders laten zich inspireren door zijn waarden van mededogen en sociale rechtvaardigheid. Dat komt onder meer tot uiting tijdens de jaarlijkse Sint-Maarten Parade, waar bewoners via kunst, licht en ontmoetingen sociale en culturele afstanden overbruggen.
Bron: Universiteit Utrecht