Utrechtse Data School lanceert ethische AI-beslishulp voor media
Nu kunstmatige intelligentie de mediasector in hoog tempo verandert en redacties voor ingewikkelde vraagstukken stelt, slaan de Universiteit Utrecht en DPG Media de handen ineen. Met de lancering van een nieuwe, gratis beslishulp krijgen lokale en landelijke media handvatten om onafhankelijke journalistieke waarden te bewaken bij het inzetten van slimme technologie.
De snelle opkomst van datagedreven toepassingen brengt flinke druk met zich mee op redacties, omroepen en uitgevers. Volgens onderzoeker Eduard Saakashvili ligt de uitdaging vooral in het benutten van de voordelen zonder de betrouwbaarheid richting het publiek te verliezen, medewerkers te betrekken en te voorkomen dat organisaties volledig afhankelijk raken van grote techbedrijven.
Autonomie en vertrouwen beschermen
Het uitbesteden van redactionele keuzes aan ondoorzichtige systemen brengt grote gevaren met zich mee. Mediawetenschapper Karin van Es, die de ontwikkeling leidde, benadrukt dat vertrouwen cruciaal is in de mediasector. Als systemen de autonomie van journalisten aantasten, dreigt publieke verontwaardiging over een gebrek aan authenticiteit en kan de eigen identiteit van mediatitels verwateren.
De nieuwe tool, genaamd DEDA voor Media (De Ethische Data Assistent, D4M), is ontwikkeld door Data School van de Universiteit Utrecht in samenwerking met DPG Media. Het hulpmiddel is gebaseerd op de DEDA-methode van Data School, die al ruim tien jaar succesvol wordt gebruikt binnen het openbaar bestuur door gemeenten en ministeries.
Stap voor stap in gesprek
In plaats van een simpele checklist met vaste antwoorden, werkt de methode als een fysieke poster die teams in de praktijk stap voor stap doorlopen. Dit stimuleert een constructief en creatief gesprek over het projectdoel, de gebruikte data en de mogelijke maatschappelijke gevolgen. Zo worden spanningen tussen ontwerpkeuzes en journalistieke kernwaarden vroegtijdig zichtbaar.
De Centre for Digital Humanities-onderzoekers pasten de principes van Collaborative Action Research toe: de methode is door literatuuronderzoek en praktijkpilots bij DPG Media uitvoerig getest en aangescherpt.
Direct aan de slag
Mediaorganisaties die zelf aan de slag willen, kunnen de beslishulp online raadplegen via Bekijk DEDA voor Media. Naast de vrije beschikbaarheid biedt Data School ook professionele begeleiding aan, zoals het modereren van sessies of AI-geletterdheidstrainingen. Geïnteresseerde partijen kunnen hiervoor contact opnemen met Data School.
Bron: Universiteit Utrecht