Utrecht haalt verborgen queer geschiedenis naar de straat
Wie vandaag door het centrum van Utrecht wandelt, merkt nauwelijks dat de stad een rijke queer geschiedenis kent. Op een ingetogen gedenksteen voor de achttiende-eeuwse sodomieprocessen op het Domplein na, spelen de historische verhalen zich vooral af achter gesloten gevels. Een nieuw initiatief van stichting Queer Utrecht Stories (QUS) en politieke partij PRO moet daar definitief verandering in brengen.
Volgens de initiatiefnemers verdient het queerverleden een herkenbare plek in het straatbeeld. QUS deelt die geschiedenis al via stadswandelingen, artikelen en pubquizzen. Ook bracht de stichting eerder een zogeheten City Map uit met markante plekken. De eerste oplage van 3.000 stuks raakte binnen zes maanden op; tijdens het Utrecht Queer Culture Festival (UQCF) verschijnt op 7 oktober een nieuwe druk van 5.000 exemplaren. Toch blijft de fysieke herkenbaarheid in de stad achter. Tijdens rondleidingen moeten gidsen nu nog regelmatig uitleggen dat achter een ogenschijnlijk gewone gevel een bijzonder verhaal schuilgaat. Het plan van QUS, getiteld ‘Zichtbaar maken van de Utrechtse queer geschiedenis’, stelt daarom voor om locaties te markeren met informatiepanelen, aangepaste straatnamen of muurkunst.
Breder perspectief dan het Domplein alleen
De bestaande plaquette op het Domplein herinnert aan een zwarte bladzijde uit de achttiende eeuw, toen in Utrecht een grootschalige heksenjacht op homoseksuele mannen plaatsvond die leidde tot verbanningen en executies. Marijke Huisman van QUS benadrukt dat het verleden echter veel diverser is dan alleen dit drama dat voornamelijk mannen trof. Zo wijst zij op de Utrechtse ballroomcultuur, van groot belang voor trans personen en queers van kleur, en het activisme binnen kraakpand ACU aan de Voorstraat, waar het woord ‘queer’ al in de jaren negentig werd gebruikt. Naast herkenningspunten in het straatbeeld werkt de organisatie aan lesmateriaal voor middelbare scholen, zodat het thema via bestaande vakken zoals Nederlands, maatschappijleer en geschiedenis kan worden behandeld.
Politiek plan na alarmerend onderzoek
In de Utrechtse gemeenteraad sluiten Romi Leever en Matthijs Kleij (PRO) zich bij de ambities aan met het voorstel ‘Utrecht uit de kast’. Zij pleiten voor structurele aandacht vanuit de gemeente, een jaarlijks budget voor wisselende initiatieven en een eenmalige investering in een ontmoetingsplek of monument naar het voorbeeld van het Homomonument in Amsterdam.
Kleij wijst op de urgentie van het voorstel na recente cijfers van de Universiteit Utrecht en het Trimbos-instituut. Daaruit blijkt dat de maatschappelijke acceptatie van homoseksualiteit onder middelbare scholieren tussen 2021 en 2025 fors is gedaald: bij meisjes nam deze af van 78 naar 51 procent, bij jongens daalde het percentage van 40 naar 22 procent. Volgens het raadslid kan zichtbaarheid in de openbare ruimte bijdragen aan normalisering. De plannen worden gedeeld tijdens het UQCF: Leever sluit op 7 oktober aan bij de presentatie van QUS, waarna PRO het initiatiefvoorstel op 9 oktober lanceert.
Bron: DUIC