Universiteit Utrecht start gloednieuw Nederlands Rechtsstaat Instituut
De Universiteit Utrecht zet de komende tijd in de Domstad de eerste stappen voor de oprichting van het Nederlands Rechtsstaat Instituut (NRI). Met de komst van dit nieuwe instituut krijgt de regio er een landelijk kennisknooppunt bij dat de band tussen de maatschappij en de rechtsstaat moet herstellen.
Wereldwijd staat de democratische rechtsstaat onder druk; volgens de WJP Rule of Law Index 2025 is de situatie in 68 procent van alle landen het afgelopen jaar verslechterd. Om hier lokaal en landelijk iets tegenover te stellen, start de Universiteit Utrecht in september 2026 met de ontwikkeling van het NRI. Het initiatief wordt ondergebracht bij de Faculteit Recht, Economie, Bestuur en Organisatie (REBO) en ingebed binnen het strategisch thema Instituties voor Open Samenleving (IOS).
Drie pijlers voor verbinding
Het instituut richt zich op drie kernactiviteiten: bestaande kennis samenbrengen (verbinden), systematisch wetenschappelijk onderzoek uitvoeren (verdiepen) en inzichten laagdrempelig delen (verspreiden). Hiermee willen de oprichters bereiken dat burgers weer echt onderdeel uitmaken van de rechtsstaat en dat bestuurders met meer vertrouwen handelen.
Prof. Hanneke van Eijken en prof. Marc Hertogh zijn aangesteld als kwartiermakers. Volgens Hertogh is er veel vraag naar een empirische benadering: “We willen samen met burgers en maatschappelijke partners multidisciplinair onderzoek doen naar het functioneren van de rechtsstaat en nagaan met welke innovaties we de rechtsstaat nog verder kunnen versterken.” Van Eijken vult aan dat er een groeiende kloof is tussen de samenleving en het recht: “Door het organiseren van publieksactiviteiten – zoals een eigen podcast, burgerberaden en een jaarlijkse Rechtsstaat Parade – willen we een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over de rechtsstaat.”
Financiering en planning
Het Utrechts Universiteitsfonds draagt ter gelegenheid van het universiteitslustrum direct bij met een startsubsidie van 125.000 euro. Ufonds-directeur Annemiek Vermeulen noemt de waarde van de rechtsstaat onschatbaar voor huidige en toekomstige generaties en laat weten dat er reeds gesprekken gaande zijn met vermogensfondsen en alumni voor extra financiële steun.
De beoogde startdatum voor het NRI is vastgesteld op de eerste helft van 2027. Het instituut zal fungeren als open platform voor Utrechtse onderzoekers en zoekt daarnaast actief de samenwerking op met andere kennisinstellingen om een landelijk netwerk op te zetten. Wie vragen heeft kan contact opnemen met de kwartiermakers via m.l.m.hertogh@uu.nl of h.vaneijken@uu.nl, of meer informatie vinden op de website van het Nederlands Rechtsstaat Instituut.
Bron: Universiteit Utrecht