Stoppen de Romeinen echt bij de Rijn?
Wie dacht dat het Romeinse Rijk keurig bij de Rijn ophield en dat alle legionairs continu in de slagorde stonden, heeft het mis. Vijf jaar lang archeologisch onderzoek vanuit de Utrechtse faculteit Geesteswetenschappen werpt een heel ander licht op het verleden en laat zien dat de historische werkelijkheid in onze regio een stuk complexer was.
Onder leiding van universitair hoofdonderzoeker Saskia Stevens bracht het project Constructing the Limes hardnekkige misverstanden over de Romeinse periode aan het licht. Volgens de wetenschapper klopt er weinig van het stereotype beeld dat in films, games en op schoolboeken wordt geschetst. Met behulp van moderne technieken zoals LiDAR-techniek, sedimentair DNA en botanalyse is een completer verhaal geconstrueerd.
Geen harde grens maar een vloeibaar landschap
Wie op school heeft geleerd dat de Rijn een ondoordringbare scheidslijn vormde, komt bedrogen uit. De rivier werkte weliswaar als natuurlijke barrière, maar de grens functioneerde allerminst als een strakke lijn. Mensen, goederen en ideeën trokken er continu overheen. Zo zijn via cropmark-analyse en luchtfoto’s Romeinse legerkampen tot ver boven de Rijn opgedoken, tot diep op de Veluwe toe. De Limes was eerder een dynamisch grenslandschap waarin culturele, administratieve, juridische en militaire grenzen elkaar overlapten.
Van Estland tot Griekenland
Daarnaast waren lang niet alle aanwezigen geboren Italianen uit Rome. Dankzij isotopenonderzoek en ancient DNA blijkt dat in grafvelden uiteenlopende nationaliteiten lagen begraven, variërend van Grieken tot mensen uit het huidige Estland. De forten fungeerden als magneten. Buiten de poorten ontstonden levendige kampdorpen waar zowel volgelingen als lokale bewoners naartoe trokken om handel te drijven.
Dagelijks ambacht in plaats van eeuwige strijd
Het idee dat soldaten constant vochten om hun rijk te verdedigen, strookt eveneens niet met de feiten. Gedurende de pakweg 450 jaar durende aanwezigheid leidden de miltritairen een grotendeels alledaags bestaan. Naast hun militaire taken werkten velen als timmerman, pottenbakker of leerbewerker. Lokale opgravingen in de natte bodems leverden naast schietloden en winkelhaken zelfs administratieve bakstenen op.
Sober lokaal dieet en toenemende ongelijkheid
Ook de culinaire reputatie van uitbundige banketten blijkt sterk overdreven. Dankzij sedimentair DNA uit oude putten en beerputten is te zien dat men in de regio vooral aangewezen was op lokale gewassen en streekgebonden voeding. Hoewel nieuwkomers producten als wijn, olijfolie en garum introduceerden, aten bewoners simpelweg wat dichtbij voorhanden was. Bovendien bracht de komst van de Romeinen weliswaar technologische vernieuwing, maar zorgde dit tegelijkertijd voor meer sociale ongelijkheid, onderdrukking en onveiligheid.
Bron: Universiteit Utrecht