Sterkere spinazie vraagt om compleet andere teelt
Wie in de regio Utrecht en daarbuiten rekent op een gezonde oogst aan spinazie, moet volgens recent universitair onderzoek anders gaan kijken naar hoe we dit gewas verbouwen. Al jaren probeert de landbouw hardnekkige schimmelachtige ziektes te bestrijden met sterkere planten, maar dat blijkt niet genoeg.
Gele vlekken en schimmelachtig pluis op spinaziebladeren zijn het overduidelijke teken van valse meeldauw, veroorzaakt door de ziekteverwekker Peronospora effusa. Het is veruit de meest schadelijke en veelvoorkomende aandoening in de spinazieteelt. Om dit tegen te gaan, zetten kwekers al langere tijd resistente rassen in die zijn ontworpen om de indringer buiten te sluiten. Toch slaagt de ziekteverwekker er keer op keer in om die verdediging te doorbreken; inmiddels is dat al meer dan twintig keer gelukt.
Ideale omstandigheden voor ziektes
Promovendus Melanie Mendel boog zich aan de Universiteit Utrecht vijf jaar lang over de grootste vijand van het bladgewas en verdedigt hierover haar proefschrift. Wereldwijd gaat tien tot zestien procent van de oogst verloren door plagen en ziekten, een dreiging die volgens haar groeit door intensieve irrigatie, hoge plantdichtheden en monoculturen. Mendel stelt vast dat het probleem verder reikt dan de ziekteverwekker alleen.
De huidige manier waarop spinazie wordt geteeld zorgt voor een ideale omgeving voor valse meeldauw.
Om de planten echt minder vatbaar te maken, is een andere aanpak nodig dan alleen inzetten op genetische weerbaarheid. Omdat spinazie vaak dicht op elkaar en in nagenoeg identieke genetische samenstelling wordt verbouwd, ligt de rode loper uit voor de ziekte. Mendel adviseert te experimenteren met alternatieve strategieën, zoals het mengen van verschillende spinazierassen of het combineren van het gewas met andere plantensoorten om verspreiding te bemoeilijken.
Hoe de ziekteverwekker het alarmsysteem omzeilt
De strijd tussen plant en ziekte laat zich volgens de onderzoeker vergelijken met een inbreker die telkens slimmere gereedschappen inzet. Waar resistente spinazie functioneert als een alarmsysteem dat de indringer probeert tegen te houden, reageert valse meeldauw met moleculaire ‘wapens’ om datzelfde alarm uit te schakelen of onzichtbaar te blijven. Omdat er voorheen nauwelijks bekend was hoe de infectie precies in z’n werk gaat, richtte het Utrechtse onderzoek zich specifiek op deze vroege besmettingsfase.
Dat ging niet zonder slag of stoot, aangezien valse meeldauw uitsluitend op spinazie overleeft en uiterst microscopisch klein is. Analist Joyce Elberse bedacht daarom een slimme methode door bladeren te infecteren, kleine stukjes te nemen en achteraf te controleren welke bladeren daadwerkelijk ziekteverschijnselen vertoonden. Zo kon de selectie aan actieve ‘wapens’ in kaart worden gebracht.
Nieuwe technieken voor de toekomst
Het testen van al deze moleculaire wapens bleek in de praktijk weerbarstig, omdat bestaande technieken uit de plantenbiologie zich niet zomaar laten toepassen op spinazie. Veel onderzoek richt zich immers op een handjevol modelplanten. Mendel pleit er daarom voor dat de wetenschap meer energie steekt in het ontwikkelen van meetmethoden voor gewassen die nu nog lastig te bestuderen zijn.
Uiteindelijk ligt de oplossing volgens de onderzoekers niet alleen in het laboratorium. Zolang de omgeving waarin het gewas groeit ongewijzigd blijft, blijft het dweilen met de kraan open. Wie telkens nieuwe sloten op de deur zet zonder naar de straat te kijken, blijft kwetsbaar: het verbeteren van spinazie begint bij de teelt zelf.
Bron: Universiteit Utrecht