Ontdek de verborgen architectonische schatten in Utrecht-Oost
Wie goed omhoog kijkt in Utrecht, ziet overal het werk van architect Petrus Johannes Houtzagers. Voor inwoners die door de stad wandelen, brengt een nieuwe erfgoedroute langs de oostkant van Utrecht de rijke geschiedenis van deze ontwerper weer tot leven.
Houtzagers, die leefde van 1857 tot 1944 en de zoon was van een Utrechtse slager, drukte tussen 1882 en 1928 een onuitwisbare stempel op de stad. Hoewel zijn naam misschien niet bij iedereen direct een belletje doet rinkelen, kent vrijwel iedere Utrechtenaar zijn beeldbepalende panden. Denk aan de neoclassicistische gevelwand van het voormalige Vroom & Dreesmann op de Stadhuisbrug, de verbouwing van de Winkel van Sinkel, of verzekeringsmaatschappij Kosmos aan de Oudegracht.
Drukte en verpaupering
Toch ligt een groot zwaartepunt van zijn oeuvre in Utrecht-Oost. Aan het einde van de negentiende eeuw barstte de binnenstad uit haar voegen door een toestroom van plattelanders die werk zochten in de opkomende industrie. De stad werd vuil en overbevolkt. Om te voorkomen dat welvarende burgers zouden wegtrekken en de stad zou verpauperen, kocht het gemeentebestuur grond aan de oostzijde om luxe woonwijken te stichten. Landgoederen van Jonkheer Ram (Het Hoogeland) en baron van Boetzelaer (het Oudwijkerveld) werden opgekocht, waarna de aanleg van onder meer de Emmalaan en het Wilhelminapark kon beginnen.
Architectuur van Houtzagers
De gespecialiseerde bouwkundige Houtzagers kreeg de kans om hier zijn riante herenhuizen neer te zetten. Een wandeling via bushalte Oorsprongpark en de Museumlaan voert langs zijn creaties. Zo staat daar de vrijstaande villa Nieuw Beresteijn uit 1894, voorzien van blauwe markiezen en in- en uitspringende gevels. Richting de Emmalaan tekende Houtzagers voor de huisnummers 1-19, in opdracht van de Utrechtsche Levensverzekeringsmaatschappij. De woningen vallen op door een levendig lijnenspel van baksteen, houten balkons en gedetailleerde elementen zoals een waterspuwer in de vorm van een mythe-vogel en de gevelsteen van Sint Joris met de Draak op nummer 13.
Het bouwblok aan de Ramstraat (nummers 2-16) vormt een directe, stijlvolle voortzetting van de Emmalaan. Ook verderop bij het Wilhelminapark (huisnummers 17-24) ontwierp de architect een groot ensemble met kenmerkende bakstenen bogen, houten erkers en balkons. In november verschijnt over het werk van de veelzijdige ontwerper het boek Petrus Johannes Houtzagers (1857-1944), beeldbepalend architect in Utrecht rond 1900, geschreven door Arjan den Boer, Marceline Dolfin, Jaap Houtzagers en Peter Houtzagers.
Bron: DUIC