Onderzoek UU: Erkennen van leed cruciaal naast financiële compensatie in toeslagenaffaire

Een persoonlijke benadering, waarbij ouders zich gehoord en gezien voelen, is een onmisbare voorwaarde voor het herstel van gedupeerden in de toeslagenaffaire. Dat blijkt uit een evaluatie door de Universiteit Utrecht naar de methode van Stichting (Gelijk)waardig Herstel (SGH).

Het onderzoeksteam, bestaande uit Amarins Jansma en Kees van den Bos, wijst erop dat herstel uit meer bestaat dan enkel financiële compensatie. Hoewel een passende vergoeding belangrijk blijft, is het menswaardig behandelen van gedupeerden — door hen niet als dossier maar als individu te benaderen — cruciaal. Dit concept, in de sociale psychologie bekend als procedurele rechtvaardigheid, vormt de kern van de geëvalueerde aanpak.

Waardering van de SGH-methode

In het najaar van 2025 vulden 201 ouders een vragenlijst in over hun ervaringen met de SGH-methode. Uit de resultaten komt naar voren dat ouders zich in dit traject eerlijk behandeld en erkend voelen. Het biedt hen een platform waar ‘Luisterend Schrijvers’ de tijd nemen om hun verhalen met respect vast te leggen. Volgens projectleider Amarins Jansma ervaren veel ouders dit als een cruciaal moment waarop zij voor het eerst weer als mens worden gezien.

Samenhang tussen erkenning en herstel

De bevindingen suggereren dat het herstel van ouders positiever verloopt wanneer zij naast financiële uitkomsten ook erkenning en een rechtvaardige behandeling ervaren. Er is echter sprake van een paradox: hoewel het vertrouwen in SGH onder de deelnemers hoog is, blijft het vertrouwen in de overheid en de bredere samenleving zeer laag.

De financiële tevredenheid onder ouders loopt bovendien uiteen. Hoewel een kleine meerderheid tevreden is, komt ontevredenheid vaak voort uit het gevoel dat het geleden leed niet in geld uit te drukken is of dat de vergoeding de schade onvoldoende dekt.

Langdurig proces

Het rapport, getiteld ‘Gehoord, Gezien en Financieel Gecompenseerd’, benadrukt dat het herstel voor veel gedupeerden een langdurig en nog niet voltooid proces is. De onderzoekers stellen dat duurzaam herstel gebaseerd moet zijn op relaties die rusten op vertrouwen. Zij roepen instanties en overheden op om vanuit deze basis te handelen om de verhouding met burgers te herstellen.

Download het volledige rapport (pdf)

Download de visuele samenvatting (pdf)

Bron: Universiteit Utrecht