Onderzoek Universiteit Utrecht: Hele werelddelen stonden in brand tijdens prehistorische opwarming

Een internationaal team onder leiding van aardwetenschappers van de Universiteit Utrecht heeft aangetoond dat de aarde 201 miljoen jaar geleden te kampen had met een periode van aanhoudende, grootschalige bosbranden. Dit zogenoemde ‘Trias-inferno’ vond plaats tijdens een fase van extreme opwarming, veroorzaakt door grootschalig vulkanisme bij het uiteenvallen van het supercontinent Pangea.

Nieuwe meetmethode voor bosbranden uit het verleden

Om de branden uit deze verre tijd te analyseren, gebruikten de onderzoekers materiaal uit vier verschillende boorkernen, waaronder een exemplaar van 640 meter lang uit het Verenigd Koninkrijk. Naast het bestuderen van houtskoolresten en organische moleculen (PAK’s), introduceerde het team een nieuwe techniek: de Palynomorph Darkness Index.

Deze methode kwantificeert kleurveranderingen in organische microfossielen zoals stuifmeel en varensporen. Terwijl dergelijke fossielen normaal donkerder worden naarmate ze dieper en onder hogere druk begraven liggen, ontdekten de wetenschappers tijdens de uitstervingsperiode een plotselinge, extreme verdonkering. Omdat dit patroon op exact hetzelfde moment in alle boorkernen zichtbaar was, kon dit niet aan lokale geologische druk liggen, maar moest het een extern effect zijn: de sporen waren letterlijk geblakerd door bosbranden.

De rol van varens als ‘brandladders’

Door de klimaatverandering van 5 tot 10 graden Celsius stierven veel naaldbossen af. De opengevallen plekken werden overgenomen door varens. Het onderzoek wijst uit dat deze planten in die periode fungeerden als ‘rampensoorten’. Varens konden zich razendsnel verspreiden en herstellen vanuit hun wortelstelsel, zelfs na een brand.

Daarbij hadden de varens een gevaarlijke bijwerking: ze konden fungeren als zogenaamde ‘brandladders’. Door tegen bomen op te groeien en uitgedroogde matten te vormen, boden ze de ideale brandstof om vlammen naar de toppen van overgebleven bomen te leiden. Dit zorgde voor een vicieuze cirkel van herhaalde branden die naar schatting 40.000 tot 300.000 jaar aanhield.

Vondsten in Nederland

De sporen van dit destructieve verleden zijn ook in Nederland terug te vinden. In de steengroeve van Winterswijk zijn sedimentlagen uit de tijd van de eind-Trias extinctie ontdekt die dezelfde karakteristieke kleurveranderingen in pollen en sporen vertonen. Volgens hoofdauteur dr. Bas van de Schootbrugge waarschuwt deze geschiedenis ons: de combinatie van klimaatverandering en de verspreiding van opportunistische plantensoorten kan leiden tot een gevaarlijke samenloop van omstandigheden.

Bron: Universiteit Utrecht