Moeten we vaccinaties verplichten of vrijblijvend houden?

De vaccinatiegraad in Nederland is gedaald tot een historisch dieptepunt, wat de deur openzet naar mogelijke uitbraken van ernstige infectieziekten. Voor jonge ouders in de regio Utrecht en de rest van het land roept dit dringende vragen op over de toekomst van het Rijksvaccinatieprogramma en de vraag of de overheid moet ingrijpen.

Waar het percentage kinderen dat de inentingen doorloopt rond 2010 nog op 95 procent lag, is dit inmiddels gedaald naar zo’n 88 procent. Sinds 2019 was er even een lichte stijging, maar de coronapandemie heeft die trend geen goed gedaan. Deskundigen signaleren dat inentingen voor een steeds grotere groep mensen hun vanzelfsprekendheid hebben verloren.

De paradox van succes en twijfel

Volgens Tessa van Charldorp, universitair hoofddocent Language and Communication, slacht het vaccinatieprogramma door zijn eigen succes feitelijk haar eigen koe. Doordat ziektes als polio en mazelen uit het straatbeeld zijn verdwenen, voelt het gevaar voor het individu ver weg. Mensen kiezen al snel voor het eigenbelang in plaats van het groepsbelang.

Daarnaast spelen er diverse redenen mee waarom ouders terughoudend zijn. Denk aan hardnekkige misinformatie — zoals angst voor autisme — religieuze motieven, wantrouwen tegenover de overheid, taalbarrières of simpelweg de angst van een huilend kind voor een prik.

Druk verhogen of vrijblijvend laten?

Over de te varen koers verschillen de meningen van experts. Marcel Verweij, hoogleraar Philosophical Ethics, noemt de huidige volledige vrijblijvendheid onethisch. Hoewel echte dwang via de kinderbescherming te ver gaat, pleit hij er wel voor om vaccineren verplicht te stellen voor kinderdagverblijven als de graad te hard daalt. Er ligt hiervoor al enige tijd een initiatief-wetsvoorstel klaar.

Van Charldorp daarentegen vindt de huidige vrijheid juist belangrijk, onder meer vanwege uitzonderingen voor kinderen met een chronische aandoening of diepgewortelde geloofsovertuigingen. Zij legt de bal primair bij de overheid: door in te zetten op uitstekende informatievoorziening en een sterke communicatie kan het vertrouwen worden terugverdiend.

Aandacht in de praktijk

Hoe je ouders bereikt, luistert nauw. Zo gebeurt er al veel goeds in Utrecht, waar veel aandacht is voor de persoonlijke twijfels van jonge ouders. Toch blijft het opkomstpercentage op plekken soms achter, wat laat zien dat er hard gewerkt moet blijven worden aan een veilige dialoog en het wegnemen van praktische drempels.

Bron: Universiteit Utrecht