Klimaatcrisis verdringt unieke alpenplanten van Europese bergtoppen

Hoog op de Europese bergtoppen verdwijnen unieke plantensoorten in een steeds hoger tempo door klimaatverandering. Dat blijkt uit een nieuwe studie in Science waaraan ook de Universiteit Utrecht meewerkte. Hoewel de totale hoeveelheid planten op de toppen juist toenemde, worden echte specialisten van de kou door oprukkende lager gelegen soorten letterlijk van de berg gedrukt.

Tussen 2001 en 2022 volgden onderzoekers 62 Europese bergtoppen vier keer nauwgezet. Uit die data blijkt dat planten die specifiek zijn aangepast aan een koud klimaat steeds sneller het onderspit delven. “We laten hier voor het eerst het daadwerkelijke, versnellende uitsterven van hooggebergtesoorten door klimaatverandering zien, in plaats van enkel de verschuivingen die er meestal aan voorafgaan,” legt medeauteur en Utrechts biodiversiteitsonderzoeker Jonas Lembrechts uit.

Van de berg gedrukt

Door de stijgende temperaturen kregen koudebestendige planten de afgelopen decennia gezelschap van soorten die normaliter lager op de helling groeien. Omdat deze nieuwkomers omhoog kruipen, raken de oorspronkelijke bewoners van de top verdrukt. Lembrechts benadrukt dat het lokale uitsterven door de trage reactie van planten lange tijd lastig aan te tonen was: “Als soorten de berg op schuiven, worden de soorten die al bovenaan zaten er vanaf gedrukt.”

Waar op andere plekken in de natuur factoren zoals stikstofneerslag of menselijke ingrepen vaak de doorslag geven bij het verdwijnen van flora, spelen die verstorende elementen op bergtoppen nauwelijks een rol. Hierdoor konden de wetenschappers de sterfte direct toeschrijven aan de opwarming. Eerste auteur Johannes Wessely van de Universiteit van Wenen vult aan dat soorten vaker verdwenen op toppen waar de temperatuur het sterkst steeg.

Langzame reactie en uitstervingsschuld

Omdat typische hooggebergteplanten vaak taaie overlevers zijn met een lange levensduur, bleef de schade lang verborgen. Mogelijk is de huidige versnelde sterfte golf het aflossen van een opgelopen ‘uitstervingsschuld’ door klimaatzones die zich decennia geleden al inzetten, zo vermoedt coördinator Stefan Dullinger van de Universiteit van Wenen.

Ook voor de situatie dichter bij huis heeft de opwarming gevolgen, blikt Lembrechts vooruit. In Nederland is het soortverlies door zware stikstoffactoren en menselijke ingrepen minder direct aan het klimaat te koppelen, maar er zijn al wel signalen. Zo is er bij libellen een merkbare afname van koudeminnende soorten te zien ten gunste van warmteminnende varianten.

Bron: Universiteit Utrecht