Grondspeculatie dreigt woningbouw Polder Rijnenburg te vertragen

De Utrechtse Polder Rijnenburg is de afgelopen tien jaar het toneel geweest van grootschalige grondhandel, waarbij speculanten miljoenen euro’s binnenharken. Door weilanden op te knippen in kleine microstukjes is een onoverzichtelijke lappendeken ontstaan met inmiddels 180 verschillende eigenaren. Dit zet een flinke rem op de plannen voor een toekomstige woonwijk en een landschapspark in de regio.

Dat stelt hoogleraar planologie Erwin van der Krabben van de Radboud Universiteit. De grond, die strategisch is ingeklemd tussen de snelwegen A2 en A12, is door de extreme versnippering nagenoeg onaantrekkelijk geworden voor projectontwikkelaars. Sinds 2016 hebben handelaren de weilanden opgekocht en direct weer doorverkocht. Uit onderzoek van RTV Utrecht blijkt dat dit speculanten minimaal 4,5 miljoen euro heeft opgeleverd.

Hoge kosten en lastige gesprekken

De gemeente Utrecht bestempelt de situatie en de vele eigenaren in het gebied als onwenselijk. Een samenwerkingsverband van woningcorporaties, projectontwikkelaars en de gemeente bezit momenteel zo’n 70 procent van de polder, maar over de overige gronden heerst onduidelijkheid. Partijen zoals projectontwikkelaar BPD laten weten sowieso geen interesse te hebben in dergelijke minuscule kavels.

Als de gemeente besluit om de weilanden alsnog te verwerven voor de gebiedsontwikkeling, leidt dit volgens Van der Krabben tot torenhoge transactiekosten en flinke vertraging. “Met honderden eigenaren van kleine kaveltjes om tafel is heel veel werk”, aldus de hoogleraar. Daarbij hebben kopers vaak de hoofdprijs betaald voor de grond, terwijl de gemeente er vermoedelijk minder voor teruggeeft. Onteigening geldt weliswaar als zwaar en langdurig middel, maar concrete besluiten over aankoop of een definitieve ontwikkelstrategie ontbreken vooralsnog.

Lastig te voorkomen

Het tij keren bleek voor lokale overheden geen eenvoudige opgave. Instrumenten zoals het gemeentelijk voorkeursrecht kennen strikte termijnen en zijn niet altijd effectief. Volgens Van der Krabben kan openheid wel helpen, zoals de gemeente Amsterdam eerder deed door waarschuwingsborden bij speculatieve percelen te plaatsen. Ook duidelijkheid verschaffen over waar wél gebouwd mag worden, haalt de wind uit de zeilen van handelaren.

Uiteindelijk pleit de expert voor bredere discussies over wetgeving en de verdeling van waardestijgingen. Wie meer wil weten over de achtergronden van deze speculatiepraktijken kan terecht op de dossierpagina over Polder Rijnenburg.

Bron: RTV Utrecht