Griekse en Romeinse truc voor Utrechtse werfkelders

Wie door de Utrechtse binnenstad loopt, ziet ze overal: de historische werfkelders. Vocht is echter een hardnekkig probleem voor deze eeuwenoude ruimten, die tegenwoordig massaal dienstdoen als woning of kantoor. Om te voorkomen dat regenwater vanaf de straat en grondwater van onderaf de boel verwoesten, kijkt de gemeente naar een opvallende oplossing uit de oudheid: een methode die we kennen van de oude Grieken en Romeinen.

Oorspronkelijk fungeerden de gewelven als tunneltjes om goederen vanaf het water naar de opslagkelders te verplaatsen. Vochtbestrijding is echter van alle tijden. Zo werd er in de middeleeuwen ook al kalk gebruikt om het wervenstelsel waterdicht te maken, maar die specifieke kennis is grotendeels verloren gegaan. Volgens technisch manager Jildau Zweering heeft kalk ten opzichte van moderne methodes grote voordelen. “Wanneer er een bui op komt, voert het water wel af. Maar als er aan de binnenkant iets op wordt gesmeerd, kan het vocht nog wel kwijt. Dus het vocht wordt niet opgesloten in de steen”, legt Zweering uit.

Tests op levensgrote replica’s

Omdat veel historische kennis is verdwenen, laat de gemeente Utrecht grondig onderzoek uitvoeren. Hiervoor zijn inmiddels vier levensgrote replica’s van de welven gebouwd. Het nabouwen van de historische structuur bleek nog een flinke puzzel, aangezien er in de afgelopen 900 jaar verschillende verbouwingen hebben plaatsgevonden. Zo gebruikten bouwers in de middeleeuwen kloostermoppen, terwijl bij latere restauraties vooral de kleinere ‘Utrechts plat’-steen werd ingezet. Om het echte wervenstelsel zo nauwkeurig mogelijk na te bootsen, heeft de aannemer beide steensoorten verwerkt in de namaakgewelven.

Op deze proefmodellen wordt nu getest hoe waterdicht de kalklaag exact is en hoe lang deze standhoudt. “Zout en oliën die vanaf auto’s komen of een strooiwagen zullen uiteindelijk ook de grond in zakken dus we willen testen of het daar ook bestand tegen is”, aldus Zweering. Daarnaast bieden de replica’s vakmensen de ideale kans om te oefenen met het aanbrengen van de kalklaag.

Miljoenenoperatie tot 2050

De gemeente wil de komende decennia flink ingrijpen. Tot 2050 staat de grootschalige aanpak gepland van zo’n duizend werfkelders, waarvan de helft wordt bewoond en de andere helft dienstdoet als horeca of kantoor. Tijdens deze operatie van 412 miljoen euro worden de kelders uitgegraven en worden de welven hersteld en waterdicht gemaakt.

Eind dit jaar hakt de gemeente de knoop door over de eventuele invoering van de kalklaag. Het onderzoek zelf loopt daarna wel langer door, zodat ook de langetermijneffecten goed in kaart kunnen worden gebracht.

Bron: RTV Utrecht