Gerard van Honthorst: De Utrechtse meester die groter was dan Rembrandt

Hoewel de naam Rembrandt van Rijn vandaag de dag wereldwijd bekend is, was de Utrechtse schilder Gerard van Honthorst (1592–1656) in de zeventiende eeuw minstens zo succesvol. De kunstenaar genoot grote populariteit aan diverse hoven en wist met zijn werk een aanzienlijk vermogen op te bouwen, waarmee hij tot de rijkste Utrechters van zijn tijd behoorde.

Van Utrecht naar Rome

De basis voor zijn vakmanschap legde Van Honthorst in Utrecht onder leiding van Abraham Bloemaert, destijds de belangrijkste leermeester van de stad. Bloemaert leerde hem niet alleen de technieken van de compositie en het gebruik van verf, maar vormde ook zijn visie op wat kunst kon betekenen. Op advies van zijn leermeester reisde Van Honthorst naar Rome, waar hij diep onder de indruk raakte van het werk van Caravaggio. Dit resulteerde in een dramatisch lichtgebruik in zijn eigen werk, zoals treffend te zien is in het schilderij De bespotting van Christus. Kunsthistoricus Noah Larsson benadrukt de kracht van dit werk: “Deze Christusfiguur is geen goddelijke heilige, maar een mens van vlees en bloed. Dat is iets wat Van Honthorst ontzettend goed doet, het dramatische verhaal laten zien met dat licht maar ook met die figuren.”

Zakelijk inzicht en variatie

Terug in Utrecht paste Van Honthorst zich soepel aan de lokale markt aan. Waar hij in Italië veel altaarstukken voor kerken maakte, richtte hij zich in Nederland op de rijke adel en welvarende kooplieden. Hij schilderde uiteenlopende taferelen, variërend van vrolijke muzikanten tot werk met een licht erotische lading. Een voorbeeld hiervan is een portret van een herderinnetje met een laag decolleté dat een nestje met duifjes vasthoudt. In de 17e eeuw werd dit werk begrepen als een moralistisch verhaal, waarbij de duiven symbool stonden voor het vluchtige karakter van maagdelijkheid.

Contrast met Rembrandt

Het verschil tussen Van Honthorst en zijn jongere tijdgenoot Rembrandt kwam duidelijk naar voren in hun schilderstijl. Waar Rembrandt bekend stond om zijn realistische benadering, koos Van Honthorst voor een meer flatterende stijl. Dit is goed te zien bij de portretten van Amalia van Solms, de vrouw van prins Frederik Hendrik; zij gaf de voorkeur aan de weergave van Van Honthorst boven die van Rembrandt. Hoewel de kunstenaar internationaal zeer succesvol was, is hij in de hedendaagse tijd minder bekend bij het grote publiek.

Tentoonstelling

Geïnteresseerden kunnen het werk van deze Utrechtse meester nu van dichtbij bekijken. De expositie ‘Gerard van Honthorst – In alles anders dan Rembrandt’ is tot en met 13 september 2026 te bezoeken in het Centraal Museum in Utrecht. Meer achtergrondinformatie over de Utrechtse kunstgeschiedenis is te vinden in het programma Route C van RTV Utrecht.

Bron: RTV Utrecht