Domtoren prijkt al eeuwen op wereldberoemd meesterwerk Het Lam Gods

De Utrechtse Domtoren is niet pas in de zestiende eeuw toegevoegd aan het wereldberoemde altaarstuk ‘Het Lam Gods’. Uit recente restauratiewerkzaamheden blijkt dat de toren er vanaf het begin op heeft gestaan, maar lange tijd verborgen bleef onder een overschildering.

Geschiedenis van een meesterwerk

Het drieluik ‘De Aanbidding van het Lam Gods’, geschilderd tussen 1424 en 1432 door Hubert en Jan van Eyck, bevindt zich in de Sint-Baafskathedraal in Gent. Het kunstwerk staat internationaal bekend om zijn superieure techniek en is een icoon in de westerse kunstgeschiedenis.

Hoogleraar Kunstwetenschappen Maximiliaan Martens, verbonden aan de Universiteit Gent, is nauw betrokken bij de restauratie. Hij benadrukt dat mythevorming rondom het werk, zoals de onjuiste claim dat Van Eyck de olieverftechniek zou hebben uitgevonden, jarenlang de beeldvorming heeft vertroebeld.

Nieuwe inzichten door restauratie

Lange tijd werd aangenomen dat de Utrechtse schilder Jan van Scorel de Domtoren in 1550 aan het werk zou hebben toegevoegd. Dit blijkt nu onjuist. Onderzoekers ontdekten tijdens de restauratie, die in 2012 startte, dat de toren onder een bruine, transparante vernislaag zat. Omdat deze beschermlaag door oxidatie decennia oud moest zijn, staat vast dat Jan van Eyck zelf de toren op het paneel heeft aangebracht.

Waarom de schilder koos voor de Domtoren – die onderdeel uitmaakt van een verbeelding van het Hemelse Jeruzalem – blijft onderwerp van gesprek. “Hij gebruikte gewoon allerlei gebouwen die hij kende,” aldus Martens. Het schilderij bevat vaker architectuur die waarschijnlijk diende als inspiratiebron voor de kunstenaar, zonder dat daar een strikte topografische betekenis achter zit.

Reactie vanuit Utrecht

Maarten van Rossem noemt het altaarstuk een van de belangrijkste werken uit de late middeleeuwen. Hoewel de historicus voorheen in de veronderstelling was dat de toren later aan het schilderij was toegevoegd, reageert hij verrast op de nieuwe feiten: “Die Domtoren was kennelijk toen al – geheel terecht – een wereldwonder!”

Bron: DUIC