Utrechtse geologen ontrafelen ontstaansgeschiedenis van Iran en Afghanistan

Onderzoekers van onder meer de Universiteit Utrecht zijn erin geslaagd de 200 miljoen jaar oude geologische geschiedenis van Iran, Afghanistan en het Pamirgebergte gedetailleerd te reconstrueren. De studie toont hoe een reeks continentale kettingbotsingen het landschap heeft gevormd en heeft geleid tot de vorming van rijke grondstofvoorraden in de regio.

Het onderzoek, dat is gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Gondwana Research, werd uitgevoerd door dr. Nalan Lom (University of Central Asia, voorheen werkzaam bij de Universiteit Utrecht) en prof. dr. Douwe van Hinsbergen, hoogleraar Aardwetenschappen aan de Utrechtse universiteit.

Reeks van continentale kettingbotsingen

Uit de reconstructie blijkt dat de regio gedurende ruim tweehonderd miljoen jaar door tektonische krachten intensief is vervormd. Ongeveer 270 miljoen jaar geleden braken blokken van Iran los van Arabië en botsten vijftig miljoen jaar later met Europa. Vervolgens werd de aardkorst van Afghanistan westwaarts uit het Tibetaans Plateau geknepen, richting Iran. Na deze fase werd het complete gebied opnieuw samengedrukt door een botsing met India, waarna tot slot ook het Arabische continent vanuit het zuidwesten aansloot.

Deze laatste botsing zorgde er onder meer voor dat het Arabische continent roteerde en losscheurde van Afrika, wat de vorming van de Rode Zee in gang zette. In de botsingszone zakte de rand van de Arabische plaat weg, waardoor de Perzische Golf is ontstaan. De eilanden in de Straat van Hormuz zijn de toppen van een gebergte uit Oman dat bij deze krachten onder water is geduwd.

Inzichten voor energietransitie en aardbevingen

Om de geschiedenis te reconstrueren pluisden de onderzoekers decennia aan geologische literatuur uit en maakten zij gebruik van gespecialiseerde platenreconstructiesoftware. In het verleden leek het gebied op het westelijke Middellandse Zeegebied, met diepzeebekkens tussen Afghanistan en West-Iran.

De studie maakt deel uit van een bredere reeks onderzoeken onder leiding van Van Hinsbergen naar verdwenen continenten en platen, waaronder Groot-Adrië, Argoland en de megaplaat Pontus. De verkregen inzichten dragen niet alleen bij aan kennis over het ontstaan van het aardoppervlak, maar zijn ook nuttig bij het opsporen van grondstoffen voor de energietransitie en het begrijpen van aardbevingen. De volledige studie is te lezen via Gondwana Research.

Bron: Universiteit Utrecht