Verdwenen Utrechtse brandweerfort: het brute beton van Kanaleneiland

Wie zich vroeger over de Vliegend Hertlaan bewoog, kon niet om het opvallende, brutalisme hoofdkwartier van de Utrechtse brandweer heen. Dit stoere bouwwerk in Kanaleneiland-Zuid, gekenmerkt door een betonnen toren met grote openingen waar geregeld brandweerlieden in klommen als oefening, deed exact twintig jaar dienst als centrale uitvalsbasis voor de stad.

Plannenmakerij duurde langer dan de gebruikstijd

Het voortraject van de Hoofdwacht Vliegend Hertlaan had eenvallende doorlooptijd: het maken van de plannen nam bijna net zoveel tijd in beslag als de periode dat het pand daadwerkelijk open was. Al in de jaren zestig wilde de gemeente de brandbestrijding herschikken in vier grote posten. Omdat de oude posten aan de Minrebroederstraat en de Groeneweg ongunstig lagen, werd een nieuwe zuidelijke hoofdpost op Kanaleneiland ontworpen. Architect Nijs Spronk van de Dienst Openbare Werken presenteerde in 1965 de eerste maquette. Door discussies over de locatie en mogelijke combinaties met de dienst Bescherming Bevolking en de ambulancedienst liep de uitvoering jaren vertraging op.

Opening door oud-burgemeester De Ranitz

Pas eind 1975 gaf het gemeentebestuur groen licht voor het definitieve ontwerp, dat gebaseerd was op de hoofdlijnen van Spronk en werd uitgewerkt door ir. P. de Visser. Op 23 maart 1977 sloeg oud-burgemeester Coen de Ranitz de eerste paal. Omdat hij zich in de jaren zestig hard had gemaakt voor de nieuwe hoofdpost, werd het complex naar hem vernoemd. Op 2 mei 1980 onthulde De Ranitz zelf de naam ‘Hoofdwacht burgemeester De Ranitz’ boven de ingang, onder toeziend oog van zijn opvolger Henk Vonhoff.

Robuust pand met eigen slangentoren

De kazerne viel op door gevels van grindbeton, witte verblendsteen en groen gemoffelde aluminium puien. Het hoofdgebouw telde drie bouwlagen. Op de begane grond bevond zich de remise met glazen garagedeuren. Daarboven lagen 28 eenpersoonsslaapkamers voor de uitrukploeg en vier kamers voor leidinggevenden. Het meest in het oog springende onderdeel was de rechthoekige betonnen slangentoren met loggia’s, die dienstdeed als droogtoren en oefenplek voor manschappen. Buiten bij het terrein, vlakbij de drukke rotonde van het Europaplein, lag tevens een kunstwerk van beeldhouwer Piet Slegers dat de elementen vuur en water symboliseerde.

Sloop en verdwenen kunst

Eind twintigste eeuw verhuisde de brandweerzorg naar de nieuwbouwwijk Leidsche Rijn, waar de Regionale Brandweer Utrecht in 2005 haar intrek nam in de ‘brandweerflat’ aan de Belcampostraat. Wanneer de oude hoofdwacht aan de Vliegend Hertlaan exact tegen de vlakte ging, blijft onduidelijk; bronnen spreken over óf 1998-1999 óf 2004-2005. Bij deze sloop werd het water-en-vuurkunstwerk van Slegers in ieder geval ‘verwijderd en vernietigd’.

Bron: DUIC