Het mysterie achter ons vermeende Utrechtse streekgerecht
Veel Nederlandse provincies hebben een duidelijk herkenbaar streekgerecht, zoals Limburgs zuurvlees of Groningse eierballen. Onze regio komt er wat dat betreft vaak wat bekaaid vanaf, hoewel we wel degelijk een eigen traditionele maaltijd kennen: vijfschaft. Of dit winterse gerecht met aardappelen en bruine bonen daadwerkelijk uit de Domstad of omstreken komt, blijkt echter een groot mysterie.
Wie op internet of in oudere kookboeken zoekt, leest al snel verhalen dat boeren dit gerecht vroeger in de winter aten omdat de ingrediënten in de kelder lagen opgeslagen. Volgens culinair historicus Lizet Kruyff is die informatie echter lastig te controleren. Na archiefonderzoek en het doorbladeren van huishoudschoolboeken kon zij geen vroege primaire bronnen vinden. Het woord vijfschaft komt zelfs niet voor in de woordenboeken die zij erop nasloeg.
Recept uit de negentiende eeuw
Pas in een Algemeen Handelsblad uit 1959 duikt er een recept op. Later, in de late jaren zeventig en vroege jaren tachtig, verschijnt het recept vaker in bronnen waarin wordt gesteld dat het uit de negentiende eeuw stamt. Dat klinkt logisch, aangezien we in Nederland pas vanaf die periode massaal aardappelen zijn gaan eten. Kruyff vermoedt dat men in die tijd op zoek ging naar oude streekgroepen en het gerecht toen een Utrechts tintje heeft gegeven. Ook schrijver Frank Noë, die in 2020 een recept opnam in het Kookboek van Utrecht, kwam het ergens tegen zonder te herleiden waar het vandaan komt.
Zelf maken
Wie het winterse gerecht wil proeven, zal zelf de keuken in moeten duiken. Online menukaarten van Utrechtse restaurants bieden geen uitkomst en ook bij Huize Molenaar, waar ze onlangs een variant met vlees – zevenschaft – serveerden tijdens de Nacht van de Utrechtse Geschiedenis, kenden ze het van tevoren niet. Toch gunt Kruyff onze regio een eigen streekgerecht en noemt ze het typische kost voor studenten vanwege de lage kosten en het gemak om het in grote hoeveelheden te bereiden.
Bron: RTV Utrecht