Utrechtse wetenschappers ontrafelen miljoenen jaren El Niño

Terwijl meteorologen het klimaat doorgaans over een relatief korte periode meten, reizen aardwetenschappers van de Universiteit Utrecht miljoenen jaren terug in de tijd. Ook voor bewoners in onze regio werpt dit diepgaande onderzoek nieuw licht op de snelheid waarmee het wereldwijde klimaat verandert en welke gevolgen we kunnen verwachten.

Om oceaancondities uit het verleden te achterhalen, analyseren Utrechtse onderzoekers onder leiding van paleoceanograaf Peter Bijl zogeheten boorkernen van oceaanbodems over de hele wereld. Deze sedimentlagen – bestaande uit onder meer zand, klei en fossielen van zeeleven – fungeren als een tijdscapsule. Met geavanceerde technieken weten wetenschappers uit de moleculen van zeebodemmodder historische zeewatertemperaturen te herleiden.

Vergelijking met eerdere warmteperiodes

Uit temperatuurreconstructies van de zuidoostelijke kust van Australië, waar El Niño nu zorgt voor extreme droogte en bosbranden, blijkt dat in geologische tijdvakken met een vergelijkbare broeikasgasconcentratie als vandaag de dag, het kustwater tot wel tien graden warmer was. Het achtergrondklimaat was in die periodes aanzienlijk hoger, waar bovenop het weerfenomeen alsnog forse extremen veroorzaakte.

De snelle uitstoot van broeikasgassen roept bij wetenschappers cruciale vragen op over het uiteindelijke evenwicht van het klimaatsysteem. De geologische data helpen overheden om te berekenen hoe snel de transitie verloopt en hoe landen zich kunnen voorbereiden op de gevolgen.

Stapsgewijze opwarming van de aarde

Hoewel modelstudies en geologische data aantonen dat het temperatuurverschil tussen het oosten en westen van de Stille Oceaan in warme fases niet per se duidt op een permanente El Niño-toestand, verandert het achtergrondklimaat momenteel in hoog tempo. Hierdoor zijn koudere La Niña-condities inmiddels net zo warm geworden als de El Niño-temperaturen van twintig jaar geleden.

Volgens de Utrechtse onderzoekers zorgt dit mechanisme ervoor dat de wereldwijd gemiddelde temperatuur stapsgewijze stijgt. De extreme temperaturen van dit jaar geven daarmee een reële voorspelling van wat over een decennium de nieuwe standaard is, met daarbovenop de periodieke effecten van El Niño.

Bron: Universiteit Utrecht