Utrechtse historicus ontdekt verrassende waarheid over Oranjes
Utrechts onderzoek werpt een geheel nieuw licht op het verleden van de Nederlandse vorstelijke familie. Drie jaar lang bogen tientallen wetenschappers zich over de rol van de Oranje-Nassaus in de koloniale geschiedenis, een project dat op gang werd gebracht door Koning Willem-Alexander. Onder hen bevond zich de Utrechtse economisch historicus Christiaan van Bochove, die de financiële stromen tussen 1584 en 1795 nauwkeurig onder de loep nam.
Open deuren en karrenvrachten aan documenten
Om te voorkomen dat bestaande kennis over het hoofd werd gezien, spitte Van Bochove bergen aan materiaal door. Hij gebruikte meer dan tweehonderd publicaties en bestudeerde talloze documenten bij het Nationaal Archief en de Koninklijke Verzamelingen. Voorwaarde voor de onderzoekers was dat alle archiefstukken onbeperkt ingezien mochten worden. In de praktijk verliep dit soepel, hoewel Van Bochove het personeel van de Koninklijke Verzamelingen eens overvoerde met een enorme stapel aanvraagformulieren.
Minder inkomsten uit de Zilvervloot
Een van de absolute hoogtepunten uit zijn onderzoek betreft de beruchte Zilvervloot, die in 1628 op de Spanjaarden werd veroverd. Al bijna 375 jaar werd aangenomen dat stadhouder Frederik Hendrik liefst 700.000 gulden incasseerde van deze buit. Uit de boekhouding van de Oranjes en stukken van de Staten-Generaal en de West-Indische Compagnie blijkt echter dat dit bedrag flink lager lag. Frederik Hendrik ontving 425.000 gulden.
De historicus ontdekte bovendien dat eerdere berekeningen blind leefden op een publicatie uit 1654 van raadpensionaris Johan de Witt, die volgens de nieuwe cijfers minder goed geïnformeerd bleek te zijn. De opbrengsten vormden destijds een indirecte koloniale inkomstenbron, omdat de stadhouder als admiraal-generaal formeel aan het hoofd stond van de vloot.
Geen spoor van Surinaamse leningen
Wie vermoedde dat de vermogende stadhouders massaal investeerden in plantages overzee, komt bedrogen uit. In de tweede helft van de achttiende eeuw kochten rijke families in de Republiek regelmatig aandelen in leningen aan planters in Suriname en de Cariben. Ondanks een zeer volledig archiefmateriaal trof Van Bochove daar in de boeken van de Oranje-Nassaus geen enkel bewijs van aan.
In plaats daarvan bleken de stadhouders hun geld hoofdzakelijk in Europees vastgoed en landerijen te steken. De gevonden koloniale inkomsten bleken bovendien een betrekkelijk klein deel van het totaal te vormen en hingen nagenoeg altijd samen met de ambten die zij bekleedden.
Alle resultaten van het grootschalige project zijn terug te lezen in het verschenen boek Koloniale macht, profijt en status, geleid door Gert Oostindie binnen het hoofdproject over de Oranjes en de koloniën.
Bron: Universiteit Utrecht