Van schaamte naar statussymbool: waarom Utrecht massaal rent

Met de komende TREK Singelloop in het vooruitzicht trekt de oudste stratenloop van ons land weer duizenden hardlopers naar de Utrechtse binnenstad. In slechts zes jaar tijd is het aantal deelnemers aan het evenement bijna verdubbeld. Waar hardlopen een halve eeuw geleden nog gekscherend werd bekeken, is het uitgegroeid tot een waar statussymbool. Hoogleraar Maarten van Bottenburg van de Universiteit Utrecht legt uit hoe het rennen onze leefstijl veroverde.

Van energieverspilling naar bureau-compensatie

Het huidige enthousiasme voor hardlopen is historisch gezien opmerkelijk. Vóór de jaren zestig werd hardlopen grotendeels beschouwd als een nutteloze verspilling van energie. De meeste mensen verrichtten immers al zware lichamelijke arbeid in fabrieken of in de landbouw. Sportief rennen bleef in die tijd voornamelijk beperkt tot atletiekverenigingen, scholen en universiteiten.

Dat veranderde met de opkomst van automatisering en een groeiende klasse van hoogopgeleide kenniswerkers. Omdat mensen steeds meer uren zittend achter een bureau doorbrachten, veranderde de visie op beweging. Hardlopen werd vanaf dat moment gezien als een noodzakelijke manier om een zittend bestaan te compenseren.

Twee golven van massale populariteit

Volgens onderzoekers heeft de sport twee grote aanwasgolven doorgemaakt. De eerste golf begon in de jaren zestig en versnelde eind jaren zeventig, toen lopers de atletiekbaan verruilden voor de openbare ruimte. In die periode waren het vooral topmanagers en CEO’s die marathons liepen om te bewijzen dat ze fysiek fit genoeg waren voor hun functie.

Eind jaren negentig ontstond de tweede golf, waarbij grote aantallen mannen en vrouwen van middelbare leeftijd de loopschoenen aantrokken. Daarmee veranderde ook de motivatie: de nadruk verschoof van competitie naar het behalen van de finish. De gemiddelde finishtijden werden daardoor langer. Voor de meeste huidige deelnemers maakt het weinig uit of ze een marathon in drie, vier of zes uur volbrengen.

Statussymbool en commercieel fenomeen

Vandaag de dag is hardlopen niet alleen een sport, maar een complete leefstijl. Het voltooien van een marathon staat bij velen op de bucketlist, vergelijkbaar met een verre reis of het beklimmen van een berg. Het geldt als een manier om jezelf en anderen iets te bewijzen. De sport wordt daarnaast gestimuleerd door een actieve markt vol trainingsschema’s, apps, hippe kleding en influencers, waarbij hardloopschoenen zelfs onderdeel zijn geworden van het dagelijkse straatbeeld.

De culturele ommekeer is enorm. Vijftig jaar geleden schaamden mensen zich nog om op straat te hardlopen, en voor de helft van de mensheid was het lange tijd zelfs verboden om officieel mee te doen aan wedstrijden — pas in 1972 mochten vrouwen voor het eerst officieel meedoen aan een grote marathon zoals die van Boston. Binnen de onderzoeksgroep Sport en Samenleving onderzoekt Van Bottenburg hoe dergelijke maatschappelijke normen veranderen. Wat ooit gek werd gevonden, geldt nu als een gewaardeerde prestatie.

Bron: Universiteit Utrecht