Veluwe valt op bij onderzoek naar oprukkend tekenvirus

Utrechtse onderzoekers hebben de risicogebieden voor het tekenencefalitisvirus in Nederland nauwkeurig in kaart gebracht. Uit het promotieonderzoek van Sara Wijburg blijkt dat locaties waar schapenteken en kleine zoogdieren samenkomen – zoals de nabijgelegen Veluwe – extra aandacht vragen, zeker wanneer er veel mensen in de natuur recreëren.

Het tekenencefalitisvirus (TBEV) is in Nederland momenteel zeldzaam, maar verspreidt zich verder over Europa. Besmetting via een tekenbeet kan bij mensen leiden tot een hersen- of hersenvliesontsteking. Om risico’s beter te voorspellen, promoveerde Sara Wijburg op 1 september 2026 aan de Faculteit Diergeneeskunde van de Universiteit Utrecht op een studie naar ruimtelijke data en ziektebewaking bij wilde dieren. Het onderzoek werd uitgevoerd in samenwerking met het Dutch Wildlife Health Center (DWHC) en het RIVM.

Mogelijk risico voor natuurbezoekers

Door informatie over landschap, klimaat, ziekteverwekkers en dieren te combineren, ontwikkelde Wijburg een model dat de geschiktheid van gebieden voor het virus in beeld brengt. Bepalend hierin zijn de aanwezigheid van de schapenteek en kleine zoogdieren die als gastheer fungeren. Door deze gegevens te koppelen aan locaties waar veel mensen in het groen wandelen of ontspannen, kan het menselijk risico beter worden ingeschat. Hierbij valt de Veluwe op als een belangrijk aandachtsgebied.

Ziekteverwekkers bij reeën, hazen en eekhoorns

Het onderzoek keek breed naar ziekteverwekkers in de natuur. Daarbij kwamen verschillende inzichten naar voren:

• Reeën: Bleken regelmatig te zijn besmet met meerdere door teken overgedragen ziekteverwekkers.
• Hazen: Droegen eveneens diverse ziekteverwekkers bij zich. Sommige van deze verwekkers werden vaker aangetroffen in koudere gebieden of in zones met intensieve landbouw.
• Rode eekhoorns: Infectie met de parasiet Toxoplasma gondii type II veroorzaakte bij deze dieren zware ontstekingen en sterfte. Warme dagen en regenval verhoogden de kans op besmetting.

Blinde vlekken in de gaten houden

Wijburg onderzocht tevens welke zoogdieren het meest kwetsbaar zijn voor klimaatverandering, bijvoorbeeld door veranderingen in leefgebied of moeite met aanpassing aan hogere temperaturen en wisselende neerslag. Dieren zoals de baardvleermuis en de eikelmuis kwamen hier als kwetsbaar uit de bus. Omdat deze soorten nauwelijks worden meegenomen in de bestaande monitoring van wilde dieren, vormen zij momenteel een blinde vlek.

Een belangrijke conclusie uit het proefschrift is dat de kwaliteit van kaarten en modellen staat of valt met de data waarop ze gebaseerd zijn. De onderzoeker pleit daarom voor een hechtere samenwerking tussen modelbouwers en de experts die dieren en teken in het veld volgen. Belangstellenden kunnen het volledige proefschrift bekijken.

Bron: Universiteit Utrecht