Utrechts onderzoek: snelheid klimaatopwarming bepalend voor voortbestaan oceaanstroom
Niet de absolute temperatuurstijging alleen, maar het tempo waarin de aarde opwarmt, is cruciaal voor de stabiliteit van de Atlantische Meridionale Omwentelingscirculatie (AMOC). Dat blijkt uit een nieuwe studie van het Instituut voor Marien en Atmosferisch onderzoek Utrecht (IMAU), gepubliceerd in Nature Climate Change.
De AMOC functioneert als een warmtemotor voor de aarde en zorgt voor het milde klimaat in West-Europa door warm water uit de tropen naar het noorden te transporteren. Wetenschappers vrezen al langer dat deze stroming door klimaatverandering kan stilvallen of omslaan naar een zwakkere toestand.
De rol van opwarmingssnelheid
Waar voorheen werd aangenomen dat de stroming bij een vaste temperatuurgrens van ongeveer +4 °C zou kantelen, nuanceert dit onderzoek dat beeld. Volgens hoofdauteur René van Westen is er geen vaste drempelwaarde. “De stabiliteit van de stroming hangt ook af van de snelheid waarmee het klimaat verandert,” aldus Van Westen.
Het onderzoeksteam voerde simulaties uit met verschillende snelheden van CO2-toename. Bij een trage opwarming bleef de AMOC stabiel tot voorbij de +5 °C. Bij een snellere opwarming – die overeenkomt met het huidige tempo – stortte de stroming echter al in bij ongeveer +2 °C. De verklaring hiervoor is dat de oceaan bij langzame veranderingen de tijd krijgt om zich aan te passen, terwijl snelle veranderingen de oceaan overvragen.
Risico’s voor klimaatbeleid
De kritieke opwarmingssnelheid ligt volgens de wetenschappers op circa 0,3 °C per tien jaar; een tempo dat momenteel bijna wordt bereikt. De onderzoekers waarschuwen voor beleid dat leunt op overshoot-scenario’s, waarbij de temperatuur tijdelijk ver boven de doelstellingen uitstijgt in de hoop dit later te herstellen. “Een kantelpunt als het stilvallen van de AMOC kan al tijdens zo’n tijdelijke overshoot worden geactiveerd en is niet zomaar terug te draaien,” waarschuwt Van Westen.
Het onderzoek biedt een verklaring voor de variërende resultaten in eerdere studies, zoals eerder onderzoek naar smeltwaterinvloeden en diverse opwarmingsscenario’s. De auteurs pleiten er daarom voor om naast het beperken van de uiteindelijke temperatuur, ook emissiereductie gericht op het vertragen van de opwarmingssnelheid nadrukkelijker op de agenda te zetten. Meer informatie over de risico’s van een klimaat-overshoot is terug te vinden in een publicatie van het KNMI.
Bron: Universiteit Utrecht