Bijzondere sporen uit de vijftiende eeuw ontdekt in Utrechtse boeken
Tijdens een grootschalig project om 15e-eeuwse boeken (incunabelen) te digitaliseren en opnieuw te catalogiseren, zijn in de Universiteitsbibliotheek Utrecht opvallende sporen uit het verleden ontdekt. Naast historische aantekeningen blijken er in verschillende werken fysieke sporen van mens en dier achtergebleven te zijn.
Kattenpootjes in eeuwenoude collecties
In drie van de oudste gedrukte boeken in de collectie zijn afdrukken van kattenpootjes gevonden. Twee van deze exemplaren, X fol 81 (Rariora) en X fol 98 (Rariora), waren voorheen in bezit van het Utrechtse kartuizerklooster Nieuwlicht. Het derde boek, B fol 140 (Rariora) dl 1-6, is afkomstig uit de Janskerk. Hoewel niet met zekerheid kan worden vastgesteld of de katten destijds in de kloosters rondliepen, is bekend dat de dieren daar destijds een rol hadden als muizenvangers.
Project brengt meer opmerkelijke vondsten naar boven
Het project bevindt zich inmiddels over de helft: van de ongeveer 900 incunabelen zijn er meer dan 560 gedigitaliseerd. De scan-operators kijken verder dan de tekst alleen; ze documenteren ook details zoals boekbanden en marges. Deze werkwijze heeft geleid tot diverse verrassende ontdekkingen, zoals een afdruk van een bril (E fol 91 (Rariora)), vogelpoep (RAR 6-43 qu), inktvlekken (G fol 321 (Rariora)) en marginale tekeningen (E fol 320 (Rariora)).
Daarnaast zijn er correcties aangebracht in de catalogus. Door internationale vergelijkingen bleken vijf exemplaren al meer dan een eeuw verkeerd geïdentificeerd te zijn. Een bekend voorbeeld is het traktaat Flores musice van Hugo Spechtshart (F qu 348 (Rariora) dl 3), dat na onderzoek een zeldzamere editie uit circa 1490 blijkt te zijn in plaats van 1492.
Wetenschappelijke documentatie
Alle verzamelde informatie wordt ingevoerd in de database Material Evidence in Incunabula. Dit stelt onderzoekers in staat om het gebruik en de verspreiding van 15e-eeuwse boeken over landsgrenzen heen te analyseren. Stagiaires dragen hier actief aan bij; zo reconstrueerden zij voor een incunabel uit het Regulierenklooster een bijzondere herkomstgeschiedenis. De universiteit verwacht het digitaliseringsproject in 2028 af te ronden.
Bron: Universiteit Utrecht