Utrechtse AI-wetenschapper promoveert op onderzoek naar radicaliseringsprocessen

Mijke van den Hurk is op 29 juni cum laude gepromoveerd aan de Universiteit Utrecht op onderzoek naar de complexe factoren die een rol spelen bij radicalisering. Met behulp van kunstmatige intelligentie heeft zij getracht de wisselwerking tussen psychologische en sociale mechanismen in dit proces in kaart te brengen.

Persoonlijke drijfveer

De motivatie voor het onderzoek ontstond in 2019, toen Van den Hurk getuige was van terroristische aanslagen tijdens haar verblijf in Sri Lanka. De daders van deze aanslagen voldeden niet aan het algemene stereotype van terroristen, wat bij haar de vraag opriep welke factoren mensen naar extremistische bewegingen drijven. Haar onderzoek vond plaats binnen het Nationale Politielab AI, een samenwerking tussen de universiteit en de politie waar zij destijds startte als datawetenschapper.

Modelleren van menselijk gedrag

Van den Hurk maakte in haar proefschrift gebruik van Agent-Based Modelling (ABM). Dit is een techniek waarbij in een virtuele omgeving simulaties worden gedraaid om te observeren hoe individuen met verschillende eigenschappen op elkaar reageren. Het model combineert diverse theorieën over radicalisering en laat zien hoe factoren als sociale druk, identiteitsvorming en gevoelens van uitsluiting elkaar kunnen versterken.

Volgens de onderzoeker ontstaat radicalisering in haar model vanuit normale sociale processen die onder specifieke omstandigheden samenvallen. Zo bleek dat kleine groepen kunnen radicaliseren als tegenreactie op een meerderheid, mits zij geen andere mogelijkheden zien om aan hun sociale behoeften te voldoen.

Praktijktoepassing

Het model van Van den Hurk is niet bedoeld als instrument om individueel gedrag of specifieke aanslagen te voorspellen. De onderzoekster ziet echter wel mogelijkheden voor het ontwikkelen van een interactief dashboard. Hiermee zouden beleidsmakers in de toekomst scenario’s kunnen analyseren om zo tot betere interventies te komen.

In haar onderzoek illustreert ze de theorie met het fictieve personage Bob, die balanceert tussen een hechte anti-vaccinatiegroep en een sportvereniging met andere sociale normen. De dynamiek in dit voorbeeld laat zien hoe een verschuiving in sociale verbondenheid invloed heeft op het wereldbeeld van een individu.

Meer details over het onderzoek zijn te vinden in haar proefschrift: A Radical Model of Radicalization: Unraveling the Complexity of Radicalization Through Agent-Based Modeling.

Bron: Universiteit Utrecht