Onderzoek naar politiegeweld: hoe oordeelt de politie over eigen handelen?

Na de veelbesproken aanhouding van een zwangere vrouw in een asielzoekerscentrum in Zeist, waarbij beelden de wereld overgingen, heeft de politie geconcludeerd dat het gebruikte geweld noodzakelijk was voor de veiligheid. Deze uitkomst roept vragen op over de interne onderzoeksprocedure van de politie.

Interne toetsing van geweld

Wanneer een agent geweld gebruikt, is er een vaste procedure. Dit moet direct worden gemeld bij een hulpofficier van justitie. Als deze functionaris twijfels heeft over de inzet van geweld, wordt het incident doorgezet naar een Commissie Geweldsaanwending voor een inhoudelijke beoordeling. Het hoofddoel van dit proces is het toetsen van de professionaliteit en het leervermogen van de organisatie, en niet het opleggen van disciplinaire straffen.

De commissie toetst de inzet op basis van wettelijke eisen en vakmanschap. Hierbij wordt niet alleen naar het geweldsincident zelf gekeken, maar naar de volledige situatie ter plaatse en de omstandigheden voorafgaand aan de aanhouding. In de zaak in Zeist speelde bijvoorbeeld mee dat agenten afkwamen op een melding van een agressieve man met mogelijk een mes en dat de betrokken vrouw instructies om afstand te bewaren niet opvolgde. De agent gaf eerder aan niet op de hoogte te zijn van de zwangerschap van de vrouw.

Samenstelling van de commissie

Iedere politie-eenheid beschikt over een eigen Commissie Geweldsaanwending, bestaande uit vijf leden: een voorzitter, een jurist, twee agenten (waarvan één docent van de Politie Academie) en één burger. Omdat vier van de vijf leden uit de eigen organisatie komen, klinkt er regelmatig kritiek.

Jaïr Schalkwijk, verbonden aan de Erasmus Universiteit en Control Alt Delete, uit zijn zorgen over deze werkwijze: “Het zijn politieagenten die politieagenten beoordelen.” Hij wijst er tevens op dat onderzoek aantoont dat het leerproces binnen de politie wat betreft geweldsaanwending nog in de kinderschoenen staat. Hoewel de commissies in 2022 in 87 procent van de gevallen het geweld als “professioneel” bestempelden, stelt Schalkwijk dat de brede leerervaring momenteel achterblijft.

Transparantie

Omdat het om een intern proces gaat, wordt niet elk onderzoeksrapport gedeeld met de buitenwereld. De politie hanteert de lijn dat niet alles openbaar gemaakt kan worden. Desondanks benadrukt de organisatie dat de toetsing strikt verloopt via het landelijke toetsingskader voor geweldgebruik.

Bron: RTV Utrecht